Shloka 85
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
न दु:खं राज्यहरणं न च द्यूते पराजय: । प्रत्राजनं तु पुत्राणां न मे तद् दुःखकारणम्,'राज्य छिन गया, यह कोई दुःखका कारण नहीं है। जूएमें हार जाना भी दुःखका कारण नहीं है। मेरे पुत्रोंको वनमें भेज दिया गया, इससे भी मुझे दुःख नहीं हुआ है; परंतु मेरी श्रेष्ठ सुन्दरी वधूको एक वस्त्र धारण किये जो सभामें जाना पड़ा और दुष्टोंकी कठोर बातें सुननी पड़ीं, इससे बढ़कर महान् दुःखकी बात और क्या हो सकती है?
na duḥkhaṁ rājyaharaṇaṁ na ca dyūte parājayaḥ | pratrājanaṁ tu putrāṇāṁ na me tad duḥkhakāraṇam ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “การถูก夺เอาราชอาณาจักรไปมิใช่ความโศกของเรา และความพ่ายแพ้ในการพนันลูกเต๋าก็มิใช่เช่นกัน แม้การที่บุตรของเราถูกขับไปสู่การเนรเทศก็หาใช่เหตุแห่งความเศร้าไม่ แต่ที่สะใภ้ผู้สูงศักดิ์และงดงามของเราถูกบังคับให้เข้าสู่ท้องพระโรงด้วยผ้าเพียงผืนเดียว และต้องทนฟังถ้อยคำหยาบกร้านของคนชั่ว—จะมีความโศกใดใหญ่ไปกว่านี้เล่า?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse ranks moral injury above material loss: losing power, wealth, or even suffering exile is bearable, but the public dishonoring of a virtuous woman in the assembly is portrayed as the deepest grief and a grave breach of dharma.
In the Udyoga Parva’s recollection of the causes leading to war, the speaker contrasts earlier calamities (loss of kingdom, defeat at dice, exile of the sons) with the most painful event: the daughter-in-law’s humiliation in the sabhā, which becomes a decisive ethical outrage driving the conflict.