Shloka 3
उद्योगपर्व — अध्याय ७७: पुरुषकार–दैवसंयोगः तथा दुष्टमन्त्रपरामर्शस्य राजनैतिक-परिणामः
Human Effort, Contingency, and the Political Effects of Corrupt Counsel
अफल मन्यसे वापि पुरुषस्य पराक्रमम् | न चान्तरेण कर्माणि पौरुषेण फलोदय:,अथवा आप मनुष्यके पराक्रमको निष्फल मानते हैं; क्योंकि पूर्वजन्मके कर्म (प्रारब्ध)- के बिना केवल पुरुषार्थसे किसी फलकी प्राप्ति नहीं होती
aphalaṁ manyase vāpi puruṣasya parākramam | na cāntareṇa karmāṇi pauruṣeṇa phalodayaḥ ||
หรือว่าท่านทรงเห็นว่าความกล้าหาญของมนุษย์นั้นไร้ผล? เพราะหากปราศจากกรรมเก่าที่สุกงอม (ปรารพธะ) แล้ว ผลย่อมไม่บังเกิดขึ้นด้วยเพียงความเพียรของตนเท่านั้น
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the tension between personal effort (pauruṣa/puruṣārtha) and the force of prior karma: results do not arise from effort alone if the supporting conditions shaped by past deeds are absent.
Arjuna challenges the implied view that human valor is ineffective, arguing that outcomes depend on a conjunction of present exertion and the momentum of past actions, a key ethical reflection amid the deliberations of the Udyoga Parva.