Shloka 4
धृतराष्ट्रस्य बलाबलचिन्ता
Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Strength and Preference for Śama
अपने पुत्रोंकी विजय चाहनेवाले विद्वान् एवं बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रने बुद्धितत्त्वके द्वारा उक्त वचनके सूक्ष्म-से-सूक्ष्म गुण-दोषोंकी यथावत् समीक्षा करके दोनों पक्षोंकी प्रबलता एवं निर्बलताका यथार्थरूपसे निश्चय कर लिया। तत्पश्चात् जब उन्हें यह विश्वास हो गया कि गुण-दोषकी दृष्टिसे श्रीकृष्णका कथन सर्वोत्कृष्ट है
devamānuṣayoḥ śaktyā tejasā caiva pāṇḍavān | kurūn śaktyālpatarayā duryodhanam athābravīt ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า ธฤตราษฏระ—แม้มุ่งหมายให้บุตรของตนมีชัย—ก็ยังพิจารณาถ้อยคำคำแนะนำที่กล่าวไว้ด้วยปัญญาอันละเอียดลึกซึ้ง ชั่งน้ำหนักคุณและโทษอย่างถี่ถ้วน แล้วตัดสินความแข็งแกร่งและความอ่อนแอของทั้งสองฝ่ายตามความจริง ครั้นมั่นใจแล้วว่าเหตุผลของพระกฤษณะประเสริฐยิ่งทั้งในทางธรรมและกลยุทธ์ เขาจึงหวนคิดถึงกำลังของฝ่ายเการพและฝ่ายปาณฑพอีกครั้ง เมื่อเห็นว่าฝ่ายปาณฑพเหนือกว่าในแรงหนุนแห่งทวยเทพ ความสามารถของมนุษย์ และรัศมีเดชานุภาพ ส่วนฝ่ายเการพกลับอ่อนกว่าโดยเปรียบเทียบ เขาจึงกล่าวกับทุรโยธนะดังนี้—
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when driven by partiality, a ruler is expected to examine counsel with discernment—measuring merits and faults—and to recognize where ethical and strategic superiority truly lies. The verse highlights that legitimacy and success are not merely numerical or political, but also depend on tejas (moral-martial brilliance) and perceived divine alignment.
After reflecting on the counsel attributed to Kṛṣṇa and judging it best, Dhṛtarāṣṭra compares the two factions. He concludes that the Pāṇḍavas surpass the Kauravas in divine backing, human strength, and tejas, and then turns to speak directly to Duryodhana.