Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था

राजा विराट अपने दो पुत्रों शंख और उत्तरको साथ लिये, सूर्यदत्त और मदिराक्ष आदि वीर भ्राताओं और अन्य पुत्रोंक साथ एक अक्षौहिणी सेनासे घिरे हुए कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरकी सहायताके लिये उपस्थित हैं ।। जारासंधिमागधश्न धृष्टकेतुश्च चेदिराट्‌ । पृथक्‌ पृथगनुप्राप्तौ पृथगक्षौहिणीवृतौ,जरासंधकुमार मगधनरेश सहदेव तथा चेदिराज धृष्टकेतु--ये दोनों भी अलग-अलग एक-एक अक्षौहिणी सेना लेकर आये हैं

sañjaya uvāca | rājā virāṭaḥ svau putrau śaṅkham uttaraṃ ca sahitau sūryadatta-madirākṣa-prabhṛtibhiḥ śūra-bhrātṛbhiḥ anyaiś ca putraiḥ saha ekayākṣauhiṇyā senayā parivṛtaḥ kuntīputra-yudhiṣṭhirasya sahāyatārthaṃ samupasthitaḥ || jarāsandhi-māgadhaḥ sahadevaḥ dhṛṣṭaketuś ca cedirāṭ | pṛthak pṛthag anuprāptau pṛthag-akṣauhiṇī-vṛtau ||

สัญชัยกล่าวว่า—พระเจ้าวิราฏเสด็จมาเพื่อเกื้อหนุนพระยุธิษฐิระ โอรสแห่งกุนตี โดยทรงนำโอรสทั้งสองคือ ศังคะและอุตตระ พร้อมด้วยวีรชนผู้เป็นญาติพี่น้อง เช่น สุริยทัตตะและมทิรากษะ ตลอดจนโอรสอื่น ๆ และทรงมีทัพหนึ่งอักษौหิณีเต็มกำลังล้อมแวดล้อมอยู่ อีกทั้งสหเทวะ ราชกุมารแห่งมคธผู้สืบสายชราสันธะ และธฤษฏเกตุ กษัตริย์แห่งเจที ก็มาแยกกันคนละทาง ต่างคนต่างมีกองทัพหนึ่งอักษौหิณีของตน

jarāsandhiḥJarāsandhi (son/descendant of Jarāsandha)
jarāsandhiḥ:
Karta
TypeNoun
Rootjarāsandhi
FormMasculine, Nominative, Singular
magadhaḥthe Magadhan (king of Magadha)
magadhaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootmagadha
FormMasculine, Nominative, Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca
dhṛṣṭaketuḥDhṛṣṭaketu
dhṛṣṭaketuḥ:
Karta
TypeNoun
Rootdhṛṣṭaketu
FormMasculine, Nominative, Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca
cedirāṭthe king of Cedi
cedirāṭ:
Karta
TypeNoun
Rootcedirāj
FormMasculine, Nominative, Singular
pṛthakseparately
pṛthak:
TypeIndeclinable
Rootpṛthak
pṛthakseparately
pṛthak:
TypeIndeclinable
Rootpṛthak
anuprāptauhaving arrived / arrived
anuprāptau:
Karta
TypeVerb
Rootanu√prāp
FormMasculine, Nominative, Dual, kta (past passive participle used adjectivally)
pṛthakseparately
pṛthak:
TypeIndeclinable
Rootpṛthak
akṣauhiṇī-vṛtausurrounded/attended by an akṣauhiṇī (army)
akṣauhiṇī-vṛtau:
Karta
TypeAdjective
Rootakṣauhiṇī-vṛta
FormMasculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sañjaya
V
Virāṭa
Ś
Śaṅkha
U
Uttara
S
Sūryadatta
M
Madirākṣa
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
S
Sahadeva (Magadhan prince, Jarāsandha-line)
J
Jarāsandha (dynastic reference)
D
Dhṛṣṭaketu
C
Cedi
M
Magadha
A
Akṣauhiṇī (army formation)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic solidarity: righteous leadership is strengthened when allies voluntarily commit resources and stand together. It also reflects kṣatriya ethics—supporting a just cause with organized, accountable force rather than isolated bravado.

Sañjaya reports the mobilization of Pandava-aligned forces: Virāṭa arrives with his sons and relatives, escorted by an akṣauhiṇī, to aid Yudhiṣṭhira; additionally, Sahadeva of Magadha (from Jarāsandha’s line) and Dhṛṣṭaketu of Cedi arrive separately, each bringing an akṣauhiṇī—showing the coalition forming before the Kurukṣetra war.