Shloka 16
उद्योगपर्व — अध्याय ५ (कृष्णनीति: न्यायशम-उपदेशः; विराट-द्रुपदयोः सैन्यसमाह्वानम्)
समाकुला मही राजन् कुरुपाण्डवकारणात् | तदा समभवत् कृत्स्ना सम्प्रयाणे महीक्षिताम्
samākulā mahī rājan kurupāṇḍavakāraṇāt | tadā samabhavat kṛtsnā samprayāṇe mahīkṣitām ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา เพราะความบาดหมางระหว่างกุรุและปาณฑพ แผ่นดินทั้งปวงจึงปั่นป่วน ครั้นเมื่อบรรดากษัตริย์ยกทัพออกเดินทัพ โลกทั้งสิ้นก็ประหนึ่งถูกกวาดรวมเข้าสู่ความเคลื่อนไหวอันกระสับกระส่ายเพียงหนึ่งเดียว”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a dynastic conflict, when driven toward war, does not remain private: it destabilizes the entire social and political order. Ethically, it underscores the far-reaching consequences of adharma and unchecked rivalry among rulers.
Vaiśampāyana describes the widespread agitation across the land as kings and forces begin to mobilize. The impending Kuru–Pāṇḍava confrontation triggers a general movement of rulers preparing to depart for the coming conflict.