Shloka 18
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा द्रष्टा भीमसेनेन नागान् निपातितान् गिरिकूटप्रकाशान् । कुम्भैरिवासृग्वमतो भिन्नकुम्भां- स्तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्
sañjaya uvāca | yadā draṣṭā bhīmasenena nāgān nipātitān girikūṭaprakāśān | kumbhair ivāsṛg vamato bhinnakumbhāṁs tadā yuddhe dhārtarāṣṭro 'nvatapsyat ||
สัญชัยกล่าวว่า “เมื่อทุรโยธน์ได้เห็นช้างศึกมหึมา—ใหญ่ดุจยอดเขา—ถูกภีมเสนโค่นล้ม ขมับแตกจนโลหิตพุ่งไหลราวกับรินจากไหที่แตก เมื่อนั้นท่ามกลางสงครามเอง บุตรแห่งธฤตราษฏระจักถูกความสำนึกผิดอันร้อนแรงครอบงำ เพราะเป็นผู้ก่อชนวนศึกนี้”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral weight of initiating unjust conflict: even the instigator may later be consumed by remorse when confronted with the real, gruesome consequences of war.
Sañjaya foretells a battlefield scene where Bhīma fells massive war-elephants, splitting their temples so blood streams out; seeing this carnage, Duryodhana (Dhārtarāṣṭra) is predicted to feel intense regret for having set the war in motion.