Shloka 3
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
अपो5थ अद्भय: सलिलस्य मध्ये उभौ देवी शिश्रियातेडन्तरिक्षे अतन्द्रित: सवितुर्विवस्वा- नुभौ बिभर्ति पृथिवीं दिवं च | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,जलकी भाँति एकरस परब्रह्म परमात्मामें स्थित पाँच सूक्ष्म महाभूतोंसे अत्यन्त स्थूल पांचभौतिक शरीरके हृदयाकाशमें दो देव--ईश्वर और जीव उसको आश्रय बनाकर रहते हैं। सबको उत्पन्न करनेवाला सर्वव्यापी परमात्मा सदैव जाग्रत् रहता है। वही इन दोनोंको तथा पृथ्वी और द्युलोकको भी धारण करता है। उस सनातन भगवान्का योगीजन साक्षात्कार करते हैं
sanatsujāta uvāca |
apo ’tha adbhyaḥ salilasya madhye ubhau devī śiśriyāte ’ntarikṣe |
atandritaḥ savitur vivasvān ubhau bibharti pṛthivīṃ divaṃ ca |
yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam |
สันัตสุชาตะกล่าวว่า “จากน้ำ แล้วจากธาตุทั้งหลาย ในท่ามกลางมหาน้ำท่วมแห่งจักรวาลนั้น มีหลักการทิพย์สองประการอาศัยอยู่ในห้วงอากาศ สวิตฤ—วิวัสวาน ผู้ไม่เคยเผลอไผล ย่อมค้ำจุนทั้งสองนั้น และยังทรงไว้ซึ่งแผ่นดินกับโลกสวรรค์ โยคีทั้งหลายย่อมเห็นพระผู้เป็นเจ้าอันเป็นนิรันดร์นั้นโดยตรง”
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The verse presents a metaphysical vision: the eternal Lord is the sustaining reality behind cosmic order (earth and heaven) and the inner life of beings. Yogins, through disciplined contemplation, directly realize that ever-awake, unwearied divine ground.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs (in an Upaniṣadic mode) on ultimate reality and liberation. Here he uses cosmic imagery—waters, inner space, the Sun as sustainer—to point to the Lord who supports all and is realized by yogins.