Shloka 2
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
शुक्राद् ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते । तच्छुक्रे ज्योतिषां मध्येडतप्तं तपति तापनम् | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,शुद्ध सच्चिदानन्द परब्रह्मसे हिरण्यगर्भकी उत्पत्ति होती है तथा उसीसे वह वृद्धिको प्राप्त होता है। वह शुद्ध ज्योतिर्मय ब्रह्म ही सूर्यादि सम्पूर्ण ज्योतियोंके भीतर स्थित होकर सबको प्रकाशित कर रहा है और तपा रहा है; वह स्वयं सब प्रकारसे अतप्त और स्वयंप्रकाश है, उसी सनातन भगवानका योगीजन साक्षात्कार करते हैं
sanatsujāta uvāca | śukrād brahma prabhavati brahma śukreṇa vardhate | tacchukre jyotiṣāṁ madhye 'taptam tapati tāpanam | yoginas taṁ prapaśyanti bhagavantaṁ sanātanam ||
สันัตสุชาตะกล่าวว่า “จากศุกระ พรหมันบังเกิด และด้วยศุกระนั้นเองพรหมันดำรงและเจริญขึ้น ภายในศุกระนั้น ท่ามกลางแสงทั้งปวง มีรัศมีผู้ให้ความร้อนสถิตอยู่—ตนเองไม่ถูกเผาไหม้ แต่ทำให้สรรพสิ่งส่องสว่างและอุ่นร้อน โยคีทั้งหลายย่อมเห็นพระผู้เป็นเจ้าอันเป็นนิรันดร์นั้นโดยตรง”
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The verse points to an eternal, self-luminous Reality that is present as the inner light within all sources of light. Though it illumines and ‘heats’ everything, it remains untouched (ataptam). Yogic realization is described as direct perception of this eternal Lord/Brahman beyond ordinary sensory light.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs (in response to Dhṛtarāṣṭra’s spiritual doubts) on the nature of the highest Reality. Here he uses imagery of seed, light, and heat to describe Brahman as the inner principle that sustains manifestation and is directly realized by yogins.