Shloka 16
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Brahmacarya and the Formless Brahman
Udyoga Parva 44
द्वादशैते महादोषा मनुष्यप्राणनाशना: । सनत्सुजातजी कहते हैं--राजन्! शोक
dvādaśaite mahādoṣā manuṣyaprāṇanāśanāḥ | yato yajñāḥ pravardhante satyasyaivāvaro dhanāt | manasānyasya bhavati vācānyasyātha karmaṇā ||
สนัตสุชาตะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! โทษใหญ่สิบสองประการนี้ทำลายชีวิตมนุษย์: ความโศก ความโกรธ ความโลภ กาม ความถือตัว การหลับใหลเกินควร ความริษยา ความหลง ความกระหายไม่รู้จบ ความขลาด การมองหาข้อบกพร่องในคุณความดี และการนินทา. เพราะไม่รู้แจ้งสัจจะอันเป็นพรหมัน (Brahman) ยัญที่ขับเคลื่อนด้วยความปรารถนาจึงแพร่หลาย; บางคนทำยัญด้วยใจ บางคนด้วยวาจา และบางคนด้วยการกระทำทางกาย.”
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta warns that twelve inner vices are ‘life-destroying’ and urges ethical self-governance. He further reframes yajña as not merely an external rite: sacrifice can be mental, verbal, or physical, and when Truth (Brahman/Satya) is not realized, people multiply desire-driven rituals instead of pursuing inner realization.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs King Dhṛtarāṣṭra during a grave political-moral crisis preceding the war. The teaching turns from courtly anxiety to spiritual counsel: identifying destructive emotions and redirecting attention from outward, wealth-linked ritualism to inner discipline and truth-awareness.