Shloka 28
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
अहंकाररहित, कायरताशून्य, शीघ्र काम पूरा करनेवाला, दयालु, शुद्धहृदय, दूसरोंके बहकावेमें न आनेवाला, नीरोग और उदार वचनवाला--इन आठ गुणोंसे युक्त मनुष्यको “दूत” बनानेयोग्य बताया गया है ।।
ahaṅkāra-rahitaḥ, kāyaratā-śūnyaḥ, śīghraṁ kāryaṁ pūrayitā, dayāluḥ, śuddha-hṛdayaḥ, anyeṣāṁ bahakāve na āgacchan (ananuvartanīyaḥ), nīrogaḥ, udāra-vacanavān—ebhir aṣṭabhir guṇaiḥ yukto manuṣyo “dūtaḥ” kartum yogya iti kathitaḥ. na viśvāsāj jātu parasya gehe gacchen naraḥ śetayāno vikāle; na catvare niśi tiṣṭhen nigūḍhaḥ; na rāja-kāmyāṁ yoṣitaṁ prārthayīta.
วิทุระกล่าวว่า บุรุษผู้ควรได้รับแต่งตั้งเป็นทูตพึงมีคุณแปดประการ—ปราศจากความทะนงตน ไร้ความขลาด กล้าทำงานให้สำเร็จโดยฉับไว มีเมตตา ใจบริสุทธิ์ ไม่หลงตามคำชักจูงของผู้อื่น มีสุขภาพแข็งแรง และมีวาจาเอื้อเฟื้อเหมาะควร. อีกทั้ง แม้จะไว้วางใจกัน ก็ไม่พึงไปเรือนผู้อื่นในกาลอันไม่สมควร; ไม่พึงยืนแอบซ่อน ณ สี่แยกในยามราตรี; และไม่พึงแสวงหาสตรีที่พระราชาปรารถนา. ข้อสำรวมเหล่านี้คุ้มครองความซื่อสัตย์ ความปลอดภัย และศักดิ์ศรีแห่งราชภารกิจของทูต.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura defines the ideal royal envoy: he must be virtuous (humble, brave, compassionate, pure, not easily manipulated, healthy, and eloquent) and must avoid suspicious or compromising behavior—untimely visits, secret nighttime loitering, and pursuing women connected to the king—so that the mission remains trustworthy and free from scandal.
In Udyoga Parva, as negotiations and preparations around the coming conflict intensify, Vidura offers counsel on political and ethical conduct. Here he outlines qualifications and prohibitions for a dūta, emphasizing both personal virtues and practical safeguards that preserve the credibility of royal communication.