Shloka 16
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मन: । सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुष:,जो सबका कल्याण चाहता है, किसीके अकल्याण-की बात मनमें भी नहीं लाता, जो सत्यवादी, कोमल और जितेन्द्रिय है, वह उत्तम पुरुष माना गया है
bhāvam icchati sarvasya nābhāve kurute manaḥ | satyavādī mṛdur dānto yaḥ sa uttamapūruṣaḥ ||
หงส์กล่าวว่า ผู้ใดปรารถนาความผาสุกแก่สรรพชีวิต ไม่ยอมให้ใจเอนเอียงไปสู่ความร้ายต่อผู้อื่น เป็นผู้กล่าวสัตย์ อ่อนโยน และสำรวมอินทรีย์—ผู้นั้นแลเรียกว่า “บุรุษผู้ประเสริฐ”
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ‘uttama-pūruṣa’ as one whose inner intention is universal welfare, whose mind does not incline toward harming others, and whose character is marked by truthfulness, gentleness, and disciplined self-control.
In Udyoga Parva, as negotiations and preparations around the great war intensify, a didactic voice (Hamsa) articulates a moral criterion for true nobility—shifting attention from power and strategy to inner disposition and ethical restraint.