Shloka 15
न जीयते चानुजिगीषते<न्यान् न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्न । निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो न शोचते हृष्पति नैव चायम्,जो न तो स्वयं किसीसे जीता जाता, न दूसरोंको जीतनेकी इच्छा करता है, न किसीके साथ वैर करता और न दूसरोंको चोट पहुँचाना चाहता है, जो निन्दा और प्रशंसामें समानभाव रखता है, वह हर्ष-शोकसे परे हो जाता है
na jīyate cānujigīṣate 'nyān na vairakṛc cāpratighātakaś ca | nindāpraśaṃsāsu samasvabhāvo na śocate hṛṣyati naiva cāyam ||
หงส์กล่าวว่า ผู้ใดไม่ถูกผู้อื่นพิชิต และไม่ใฝ่จะพิชิตผู้ใด ไม่ก่อเวรและไม่ปรารถนาจะทำร้ายผู้อื่น มีใจเสมอในคำติและคำสรรเสริญ ผู้นั้นไม่หวั่นไหวด้วยโศก และไม่ลิงโลดด้วยสุข—ย่อมก้าวพ้นทั้งสองประการ
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches inner freedom through non-competitiveness, non-enmity, and non-harm, grounded in equanimity toward praise and blame. One who neither seeks to dominate nor retaliate, and who remains even-minded, transcends the oscillation of joy and sorrow.
In Udyoga Parva, amid counsel and moral instruction before the great war, the speaker identified as Haṃsa delivers a teaching on the marks of a spiritually mature and ethically disciplined person—describing the temperament that remains unshaken by social approval or condemnation and avoids hostility and harm.