Shloka 14
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते । निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि,मनुष्य जिन-जिन विषयोंसे मनको हटाता जाता है, उन-उनसे उसकी मुक्ति होती जाती है; इस प्रकार यदि सब ओरसे निवृत्ति हो जाय तो उसे लेशमात्र दुःखका भी कभी अनुभव नहीं होता
yato yato nivartate tatastato vimucyate | nivartanād dhi sarvato na vetti duḥkham aṇv api ||
หงส์กล่าวว่า “บุคคลหันจิตกลับจากสิ่งใด ก็ย่อมค่อย ๆ หลุดพ้นจากสิ่งนั้น และเมื่อการหันกลับนี้สมบูรณ์ในทุกทิศทาง เขาย่อมไม่ประสบแม้เศษเสี้ยวแห่งทุกข์”
हंस उवाच
Educational Q&A
Freedom from suffering grows in direct proportion to withdrawing the mind from its objects of attachment; complete detachment in all directions results in the absence of even the smallest sorrow.
In a didactic passage of Udyoga Parva, the speaker identified as the Haṃsa (Swan) delivers an instruction on inner discipline: turning the mind away from worldly objects leads step-by-step to liberation and the cessation of suffering.