Shloka 14
Udyoga Parva, Adhyaya 2 — Baladeva’s Counsel on Peace, Restitution, and Court Protocol
साम्ना जितो<र्थो5र्थकरो भवेत युद्धेडनयो भविता नेह सो<र्थ:,कौरव पाण्डवोंमें परस्पर युद्ध हो, ऐसी आकांक्षा न करो--ऐसा कोई कदम न उठाओ। सन्धि या समझौतेकी भावनासे ही दुर्योधनको आमन्त्रित करो। मेल-मिलापसे समझा- बुझाकर जो प्रयोजन सिद्ध किया जाता है, वही परिणाममें हितकारी होता है। युद्धमें तो दोनों पक्षकी ओरसे अन्याय अर्थात् अनीतिका ही बर्ताव किया जाता है और अन्यायसे इस जगत्में किसी प्रयोजनकी सिद्धि नहीं हो सकती
sāmnā jito 'rtho 'rthakaro bhavet | yuddhe 'nayo bhavitā neha so 'rthaḥ | kaurava pāṇḍavayoḥ paraspara-yuddhaṃ bhavet, ity ākāṅkṣāṃ mā kṛthāḥ—tādṛśaṃ padaṃ mā kṛthāḥ | sandhi-samjñā-bhāvanayāiva duryodhanaṃ āmantraya | mela-milāpena samyak bodhayitvā yo prayojanaḥ sidhyati, sa eva pariṇāme hitakaraḥ | yuddhe tu ubhaya-pakṣataḥ anyāyaḥ, arthāt anītiḥ, eva pravartate; anyāyena ca asmin jagati kasyāpi prayojanasya siddhir na sambhavati ||
พระพลรามตรัสว่า “เป้าหมายที่ได้มาด้วยการประนีประนอมย่อมบังเกิดผลแท้จริง ในสงครามมีแต่ความอยุติธรรมครอบงำ มิใช่หนทางให้บรรลุสิ่งที่ปรารถนา อย่าปรารถนา—และอย่ากระทำการใด—ที่จะนำไปสู่การเข่นฆ่ากันเองระหว่างเหล่ากุรุและปาณฑพ จงเชิญทุรโยธน์ด้วยเจตนาแห่งสันติและการยุติข้อพิพาท จุดหมายที่สำเร็จด้วยความปรองดองและการเกลี้ยกล่อมให้คืนดี ย่อมเป็นคุณในบั้นปลาย ในสนามรบทั้งสองฝ่ายย่อมหลีกไม่พ้นการประพฤติผิดธรรม และด้วยอธรรมแล้ว ย่อมไม่อาจทำให้เป้าหมายอันยั่งยืนสำเร็จในโลกนี้ได้”
बलदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that goals achieved through conciliation and peace (sāmnā, sandhi) are genuinely beneficial, whereas war tends to generate anīti (unrighteous conduct) on both sides, making any ‘success’ ethically tainted and ultimately unproductive.
Baladeva counsels against provoking a Kaurava–Pāṇḍava war and urges that Duryodhana be approached with a sincere intention for settlement, emphasizing persuasion and reconciliation over escalation.