Shloka 1
भीष्म-द्रोणादिभिः पाण्डवसेनाक्षयकाल-निर्णयः | Time-estimates for the depletion of the Pāṇḍava forces
Bhīṣma–Droṇa council
इस प्रकार श्रीमह्याभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत अम्बोपाख्यानपर्वमें अजुनवाक्यविषयक एक सौ चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १९४ ॥। ऑपन-आ कराता बछ। जि पज्चनवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: कौरव-सेनाका रणके लिये प्रस्थान वैशम्पायन उवाच ततः प्रभाते विमले धार्तराष्ट्रेण चोदिता: । दुर्योधनेन राजान: प्रययु: पाण्डवान् प्रति
vaiśampāyana uvāca | tataḥ prabhāte vimale dhārtarāṣṭreṇa coditāḥ | duryodhanena rājānaḥ prayayuḥ pāṇḍavān prati ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นรุ่งอรุณอันผ่องใสไร้มลทินมาถึง เหล่ากษัตริย์ทั้งหลายซึ่งถูกยุยงโดยทุรโยธนะ โอรสแห่งธฤตราษฏระ ก็ยกทัพมุ่งสู่ฝ่ายปาณฑพเพื่อทำศึกสงคราม
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when events appear to move toward an ‘inevitable’ war, the Mahābhārata highlights human agency: a single leader’s incitement can convert private hostility into a public catastrophe, making many participants ethically accountable for choosing to follow.
At daybreak, Duryodhana (identified as Dhṛtarāṣṭra’s son) urges allied kings to depart and advance toward the Pāṇḍavas, signaling the transition from negotiation and tension to active military movement.