Shloka 19
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा सम्प्रीतदर्शन: । प्रद्धिषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम्,अधिक तृष्णाके कारण अपने जीवनके मूल आधार प्रजाओंके जीवनभूत खेती-बारी आदिका उच्छेद न कर डाले। राजा लोभके दरवाजोंको बंद करके ऐसा बने कि उसका दर्शन प्रजामात्रको प्रिय लगे। यदि राजा अधिक शोषण करनेवाला विख्यात हो जाय तो सारी प्रजा उससे द्वेष करने लगती है
bhīṣma uvāca | īhādvārāṇi saṃrudhya rājā samprītadarśanaḥ | praddhiṣanti parikhyātaṃ rājānam atikhādinam |
กษัตริย์พึงปิดประตูแห่งความโลภและความเห็นแก่ตน แล้วเป็นผู้ที่เพียงได้เห็นก็เป็นที่ชื่นใจของไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ อย่าให้ความกระหายอยากอันเกินประมาณทำลายรากฐานชีวิตของประชาชน—เช่นกสิกรรมและงานเลี้ยงชีพทั้งหลาย หากกษัตริย์เลื่องลือว่าเป็นผู้ “กินเกิน” ผู้รีดเค้นและกลืนกินทรัพย์กับปัจจัยยังชีพของราษฎรแล้ว ไพร่ฟ้าทั้งปวงย่อมหันมาชิงชัง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must restrain greed and avoid excessive extraction from the people; rulership should be welfare-oriented so that the ruler remains प्रियदर्शन (pleasing and trusted), not notorious as an exploiter.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the ruler to close the ‘doors’ of selfish desire and warns that if a king becomes famous for over-consuming the people’s resources, public resentment and hatred inevitably arise.