Shloka 15
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
(विद्वांस:क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिण: पृथिवीपते ।।
bhīṣma uvāca |
vidvāṃsaḥ kṣatriyā vaiśyā brāhmaṇāś ca bahuśrutāḥ |
daṇḍanītau tu niṣpannā mantriṇaḥ pṛthivīpate ||
praṣṭavyo brāhmaṇaḥ pūrvaṃ nītiśāstrasya tattvavit |
paścāt pṛcchet bhūpālaḥ kṣatriyaṃ nītikovidam ||
vaiśyaśūdrāv tathā bhūyaḥ śāstrajñau hitakāriṇau |
ajñāyamāne hīnatve sandhiṃ kuryāt pareṇa vai |
lipsur vā kañcid evārthaṃ tvaramāṇo vicakṣaṇaḥ ||
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน! กษัตริย์นักรบ พ่อค้า และพราหมณ์ผู้ทรงความรู้มาก หากสำเร็จชำนาญในทัณฑนีติ—ศาสตร์แห่งการลงโทษและการปกครอง—พึงแต่งตั้งเป็นอำมาตย์. ก่อนอื่นพระราชาพึงขอคำปรึกษาจากพราหมณ์ผู้รู้แก่นแท้แห่งนีติศาสตรา; ต่อจากนั้นจึงไต่ถามกษัตริย์นักรบผู้ชำนาญนโยบาย; แล้วจึงรับฟังความเห็นของไวศยะและศูทรผู้รู้ข้อปฏิบัติและมุ่งประโยชน์แก่พระราชา. อนึ่ง ก่อนที่ความอ่อนแอของตนจะเป็นที่ล่วงรู้แก่ฝ่ายตรงข้าม พึงทำสัญญาสงบศึกกับศัตรูโดยแท้; และหากสัญญานั้นยังให้บรรลุประโยชน์ใดได้ พระราชาผู้ฉลาดพึงเร่งกระทำ อย่าได้ผัดผ่อน.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should build a competent council drawn from multiple social groups, prioritizing principled ethical insight (Brahmin), then strategic-political expertise (Kshatriya), and then practical welfare-oriented counsel (Vaishya and Shudra). In diplomacy, prudence requires making peace or alliance before one’s weakness becomes visible, especially when it secures a concrete objective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma teaches Yudhishthira principles of governance: how to select and consult ministers in an ordered way, and how to act swiftly in forming treaties with opponents when strategic conditions demand it.