Shloka 8
Brāhmaṇa-Dharma, Āśrama Eligibility, and the Primacy of Rāja-Dharma (Śānti Parva 63)
जो ब्राह्मण यज्ञ करना-कराना, विद्या पढ़ना-पढ़ाना तथा दान लेना और देना--इन छ: कर्मामें ही प्रवृत्त होता है, चारों आश्रमोंमें स्थित हो उनके सम्पूर्ण धर्मोका पालन करता है, धर्ममय कवचसे सुरक्षित होता है और मनको वशमें किये रहता है, जिसके मनमें कोई कामना नहीं होती, जो बाहर-भीतरसे शुद्ध, तपस्यापरायण और उदार होता है, उसे अविनाशी लोक प्राप्त होते हैं ।। यो यस्मिन् कुरुते कर्म यादृशं येन यत्र च । तादृशं तादृशेनैव स गुणं प्रतिपद्यते,जो पुरुष जिस अवस्थामें, जिस देश अथवा कालमें, जिस उद्देश्यसे जैसा कर्म करता है, वह (उसी अवस्थामें वैसे ही देश अथवा कालमें) वैसे भावसे उस कर्मका वैसा ही फल पाता है
yo brāhmaṇaḥ yajñaṃ karoti kārayati, vidyāṃ paṭhati pāṭhayati, dānaṃ gṛhṇāti dadāti—imeṣu ṣaṭsu karmasu eva pravṛttaḥ san, caturṣu āśrameṣu sthitaḥ sarveṣāṃ dharmāṇāṃ pālanaṃ karoti; dharmamaya-kavacena saṃrakṣitaḥ, manaḥ vaśīkṛtya vartate; yasya manasi kācanāpi kāmanā na vidyate; yaḥ bahiḥ-antaḥ-śuddhaḥ, tapasvī, udāraś ca—sa avināśān lokān prāpnoti. yo yasmin kurute karma yādṛśaṃ yena yatra ca, tādṛśaṃ tādṛśenaiva sa guṇaṃ pratipadyate.
พราหมณ์ผู้มุ่งมั่นอยู่ในกิจทั้งหกเท่านั้น—ทำยัญและเป็นปุโรหิตประกอบยัญ ศึกษาและสอนวิทยาศักดิ์สิทธิ์ รับและให้ทาน—ผู้ตั้งอยู่ในอาศรมทั้งสี่และรักษาธรรมทั้งสิ้นให้ครบถ้วน; ผู้ถูกคุ้มครองดุจสวมเกราะแห่งธรรม สำรวมตนและชนะใจตน; ผู้ไร้ความปรารถนา บริสุทธิ์ทั้งภายนอกและภายใน ตั้งมั่นในตบะ และมีใจเอื้อเฟื้อ—ย่อมบรรลุโลกอันไม่เสื่อมสลาย. อีกทั้งมนุษย์ทำกรรมเช่นไร ในสภาพใด ณ แดน-กาลใด ด้วยเจตนาใด ย่อมได้รับผลสอดคล้องกับคุณภาพและเจตนาของกรรมนั้นเอง
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
A life grounded in dharma—expressed through disciplined duties, purity, generosity, and mastery of the mind—leads to enduring spiritual attainment; and actions yield results that correspond to their quality, intention, and context.
In the Śānti Parva’s instruction-setting, Yudhiṣṭhira articulates (as a question/statement within the dialogue) the marks of an ideal brāhmaṇa and then generalizes the principle of karmic correspondence: the fruit of an act matches the nature of the act and the agent’s disposition.