Shloka 16

Adhyāya 353 — Kathā-prāmāṇya (Authority of Transmission) and the Brāhmaṇa’s Ascetic Resolve

Devanagari script

स सप्तदशकेनापि राशिना युज्यते च सः । एवं बहुविध: प्रोक्त: पुरुषस्ते यथाक्रमम्‌,उसीका पाँच ज्ञानेन्द्रिय, पाँच कर्मन्द्रिय, पाँच भूत, मन और बुद्धि--इन सत्रह तत्त्वोंके राशिभूत सूक्ष्म शरीरसे संयोग होता है। वही कर्मभेदसे देव-तिर्यक्‌ आदि भावोंको प्राप्त होनेके कारण बहुविध बताया गया है। इस प्रकार तुम्हें क्रमशः पुरुषकी एकता और अनेकताकी बात बतायी गयी

Transliteration

sa saptadaśakenāpi rāśinā yujyate ca saḥ | evaṁ bahuvidhaḥ proktaḥ puruṣas te yathākramam |

Translation

ปุรุษองค์นั้นเองยังประกอบสัมพันธ์กับหมวดแห่งตัตตวะสิบเจ็ดประการด้วย ดังนี้โดยลำดับ ปุรุษจึงถูกกล่าวว่าเป็นอเนก เพราะด้วยความแตกต่างแห่งกรรม ย่อมเข้าถึงภาวะหลากหลาย เช่น ภาวะแห่งเทวดาและสัตว์เดรัจฉาน

Word by Word

सःhe/that (person)

सप्तदशकेनwith the group of seventeen

अपिalso/even

राशिनाwith a collection/aggregate

युज्यतेis joined/connected

चand

सःhe/that (same person)

एवम्thus/in this way

बहुविधःmanifold/of many kinds

प्रोक्तःsaid/declared

पुरुषःthe person/self

तेto you

यथाas/according to

क्रमम्order/sequence

Speaker

पितामह उवाच

Characters & Entities

Pitamaha (Bhishma)

Puruṣa

devas

tiryak (animals)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes