Shloka 773
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
रजसा तमसा चैव मानसं समभिप्लुतम् | ऐसा पुरुष जब जन्म लेता है
rajasā tamasā caiva mānasaṃ samabhiplutam |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “จิตย่อมถูกท่วมท้นด้วยรชัสและตมัส. เมื่อบุรุษเช่นนั้นถือกำเนิด ลกปิตามหะพรหมาย่อมทอดพระเนตรด้วยพระกรุณาและทรงแต่งตั้งเขาไว้ในมรรคแห่งปรวฤตติ; จิตของเขาย่อมจมอยู่ในกระแสแห่งรชัสและตมัส.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That when rajas (passionate agitation) and tamas (deluded inertia) dominate the mind, inner clarity is submerged; ethical life then requires recognizing these forces and cultivating sattva (lucidity) through discipline, right understanding, and self-restraint.
Vaiśampāyana is describing a psychological-ethical condition within the Śānti Parva’s instruction: the mind of a certain type of person is portrayed as overwhelmed by the lower guṇas, setting the stage for guidance about conduct and the paths of action and restraint.