Shloka 103
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
पाज्चालेन क्रम: प्राप्तस्तस्माद् भूतात् सनातनात् | महात्मा पांचालने वामदेवके बताये हुए ध्यान-मार्गसे मेरी आराधना करके मुझ सनातन पुरुषके ही कृपाप्रसादसे वेदका क्रमविभाग प्राप्त किया था ।। बाभ्रव्यगोत्र: स बभौ प्रथमं क्रमपारग:,बाभ्रव्य-गोत्रमें उत्पन्न हुए वे महर्षि गालव भगवान् नारायणसे वर एवं परम उत्तम योग पाकर वेदके क्रमविभाग एवं शिक्षाका प्रणयन करके सबसे पहले क्रमविभागके पारंगत विद्वान हुए थे
tām indra uvāca—gaccha, nahuṣas tvayā vācyaḥ; atha pūrveṇa mām ṛṣi-yuktena yānena tvam adhirūḍhaḥ. pāñcālena kramaḥ prāptaḥ tasmād bhūtāt sanātanāt. mahātmā pāñcālena vāmadevena kathitena dhyāna-mārgeṇa mama ārādhanāṃ kṛtvā mayā sanātanena puruṣeṇaiva kṛpā-prasādena vedasya krama-vibhāgaṃ prāptaḥ. bābhravya-gotraḥ sa babhūva prathamaṃ krama-pāragaḥ. bābhravya-gotre utpannāḥ te maharṣi-gālavaḥ bhagavatā nārāyaṇena varaṃ ca paramottamaṃ yogaṃ ca prāpya vedasya krama-vibhāgaṃ śikṣāṃ ca praṇīya sarveṣāṃ prathamaḥ krama-vibhāge pāragaḥ vidvān babhūva.
พระอินทร์ตรัสว่า “จงไปบอกนหุษะดังนี้เถิด ท่านได้ขึ้นสู่พาหนะโบราณที่เทียมด้วยเหล่าฤๅษี ดังที่เคยกระทำมาแต่ก่อน” แล้วตรัสต่อว่า “จากภาวะอันเป็นนิรันดร์และดึกดำบรรพ์นั้นเอง ระเบียบแห่งการสาธยายพระเวทตามลำดับ (กรมั) จึงบังเกิดขึ้น มหาตมะปัญจาล บูชาข้าด้วยมรรคแห่งสมาธิที่วามเทวะสั่งสอน และด้วยพระกรุณาประสาทของข้า—บุรุษนิรันดร์—จึงได้รับการจัดแบ่งพระเวทตามลำดับอันเป็นระเบียบ ในสายบาพฺรวยะ เขาเป็นผู้แรกที่เชี่ยวชาญจนข้ามพ้นฝั่งแห่ง ‘กรมั’ ได้โดยสิ้นเชิง และฤๅษีกาลวะ ผู้เกิดในโคตรบาพฺรวยะ ครั้นได้รับพรและโยคะอันสูงสุดจากภควานนารายณะแล้ว ได้รจนาระบบการแบ่งกรมัแห่งพระเวท และศาสตร์ว่าด้วยเสียงและการออกเสียง (ศิกษา) จึงเป็นบัณฑิตผู้แรกอันยอดเยี่ยมในวิธีสาธยายตามลำดับนั้น”
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
Sacred knowledge and disciplined practice (like Vedic krama-recitation and Śikṣā) are portrayed as fruits of devotion, meditation, and divine grace—not mere pride or power. The passage implicitly contrasts rightful spiritual attainment with the arrogance exemplified elsewhere in the Nahuṣa episode.
Indra instructs that Nahuṣa be addressed and refers to the earlier precedent of a sage-yoked conveyance. The text then shifts to a tradition-history: Pañcāla, through meditation taught by Vāmadeva and by the grace of the eternal Person, attains the ordered Vedic krama-division; and Gālava of the Bābhravya lineage, blessed by Nārāyaṇa, systematizes krama-division and Śikṣā, becoming an early master of these disciplines.