Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

एकान्तिधर्म-प्रश्नः (Inquiry into Ekāntin Dharma) / The Origin and Practice of Single-Pointed Nārāyaṇa-Centered Discipline

छत्राकृतिशीर्षा मेघौघनिनादा: सममुष्कचतुष्का राजीवच्छतपादा: । षष्ट्या दन्तैर्युक्ता: शुक्लैरष्टाभिद्रष्टाभियें जिद्दाभियें विश्ववक्‍षत्रं लेलिहान्ते सूर्यप्रर्यम्‌,उस द्वीपमें सब प्रकारके पापोंसे रहित श्वेत वर्णवाले पुरुष निवास करते हैं। उनकी ओर देखनेसे पापी मनुष्योंकी आँखे चौंधिया जाती हैं। उनके शरीर तथा हड्डियाँ वज्रके समान सुदृढ़ होती हैं। वे मान और अपमानको समान समझते हैं। उनके अंग दिव्य होते हैं। वे शुभ (योगके प्रभावसे उत्पन्न) बलसे सम्पन्न होते हैं। उनके मस्तकका आकार छत्रके समान और स्वर मेघोंकी घटाके गर्जनकी भाँति गम्भीर होता है। उनके बराबर-बराबर चार भुजाएँ होती हैं। उनके पैर सैकड़ों कमलसदृश रेखाओंसे सुशोभित होते हैं। उनके मुँहमें साठ सफेद दाँत और आठ दाढ़ें होती हैं। वे सूर्यके समान कान्तिमान्‌ तथा सम्पूर्ण विश्वको अपने मुखमें रखनेवाले महाकालको भी अपनी जिद्ठाओंसे चाट लेते हैं

chatrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ samamuṣkacatuṣkā rājīvachchatapādāḥ | ṣaṣṭyā dantairyuktāḥ śuklairaṣṭābhirdrāṣṭābhirjiddhābhirye viśvavakṣatraṃ lelihānte sūryaprarayam ||

ศีรษะของเขาทั้งหลายมีรูปดุจฉัตร เสียงของเขาลึกดั่งเสียงคำรามแห่งหมู่เมฆหนาทึบ มีสี่กรเท่ากัน และฝ่าเท้าประดับด้วยลายดุจดอกบัวนับร้อย ในปากมีฟันขาวหกสิบซี่และฟันกรามแปดซี่ เขาทั้งหลายรุ่งโรจน์ดุจดวงอาทิตย์ สามารถบรรจุทั้งโลกไว้ในปากของตน และด้วยลิ้นของตนยังเลียกลืนมหากาลได้อีกด้วย

छत्राकृतिशीर्षाःhaving heads shaped like umbrellas
छत्राकृतिशीर्षाः:
Karta
TypeAdjective
Rootछत्र-आकृति-शीर्षन्
FormMasculine, Nominative, Plural
मेघौघनिनादाःhaving a roar like a mass of clouds
मेघौघनिनादाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमेघ-ओघ-निनाद
FormMasculine, Nominative, Plural
सममुष्कचतुष्काःhaving four equal arms
सममुष्कचतुष्काः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम-भुज-चतुष्क
FormMasculine, Nominative, Plural
राजीवच्छतपादाःhaving feet marked with hundreds of lotus-like lines
राजीवच्छतपादाः:
Karta
TypeAdjective
Rootराजीव-शत-पाद
FormMasculine, Nominative, Plural
षष्ट्याwith sixty
षष्ट्या:
Karana
TypeNoun
Rootषष्टि
FormFeminine, Instrumental, Singular
दन्तैःwith teeth
दन्तैः:
Karana
TypeNoun
Rootदन्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
युक्ताःendowed (with)
युक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज्
FormMasculine, Nominative, Plural
शुक्लैःwhite
शुक्लैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशुक्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
अष्टाभिःwith eight
अष्टाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootअष्टन्
FormFeminine, Instrumental, Plural
द्रष्टाभिःwith molars (lit. 'lookers'; here understood as दाढा/दाढा-दन्ताः)
द्रष्टाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootदृष्टि/द्रष्टृ
FormFeminine, Instrumental, Plural
येwho
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
जिह्वाभिःwith tongues
जिह्वाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootजिह्वा
FormFeminine, Instrumental, Plural
विश्ववक्षत्रम्the all-containing (one) / the universe-holder (epithet)
विश्ववक्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootविश्व-वक्षत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
लेलिहन्तेthey lick
लेलिहन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootलिह्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
सूर्यप्रभम्sun-bright, radiant like the sun
सूर्यप्रभम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसूर्य-प्रभ
FormNeuter, Accusative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
D
dvīpa (island/region)
M
Mahākāla
S
Sūrya (Sun)
V
vajra (thunderbolt)
C
chhatra (parasol)
M
megha (clouds)
R
rājīva (lotus)

Educational Q&A

The passage praises inner purity and yogic discipline: those free from pāpa possess divine strength and, ethically, remain equal-minded toward honor and dishonor (samatva), suggesting that true power is grounded in dharma and detachment rather than social validation.

Nārada is describing a wondrous island inhabited by extraordinary, sinless beings. Their superhuman features—four arms, thunderous voice, vajra-like bodies, sun-like radiance, and the hyperbolic image of licking even Mahākāla—serve to magnify their spiritual potency and otherworldly status.