Shloka 42
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन कस्यचित् । छत्रादिषु कथं न स्यात् तुल्यहेतौ परिग्रहे
tridaṇḍādiṣu yady asti mokṣo jñānena kasyacit | chatrādiṣu kathaṁ na syāt tulya-hetau parigrahe ||
ชนกตรัสว่า “หากผู้ใดสามารถบรรลุโมกษะด้วยญาณได้ แม้ยังถือ ‘ตรีทัณฑ์’ และเครื่องหมายแห่งบรรพชิตอื่น ๆ แล้ว เหตุไฉนจึงจะบรรลุด้วยญาณเดียวกันไม่ได้ เมื่อยังทรง ‘ฉัตร’ และเครื่องหมายแห่งราชันอื่น ๆ? เพราะเหตุแห่งเครื่องกีดขวางที่เรียกว่า ‘การยึดถือครอบครอง’ นั้นเสมอกันทั้งสองฝ่าย—ฝ่ายหนึ่งรวบรวมตรีทัณฑ์และสิ่งทำนองนั้น อีกฝ่ายหนึ่งรวบรวมฉัตรและสิ่งทำนองนั้น”
जनक उवाच
Educational Q&A
Liberation depends on liberating knowledge and inner non-attachment, not on external status-symbols. If ‘possession’ is blamed as an obstacle, then ascetic insignia can be as much a possession as royal emblems; therefore mokṣa cannot be restricted to a costume or social role.
King Janaka argues against the idea that only a renunciant bearing the triple staff can attain liberation. He challenges the double standard by comparing ascetic insignia (tridaṇḍa, etc.) with royal insignia (parasol, etc.), asserting that the real issue is attachment, not the outward objects.