Shloka 11
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
यहाँ इस जीवका कोई भी अपना नहीं है और वह भी किसीका अपना नहीं है। रास्तेमें मिले हुए राहगीरोंके समान यहाँ पत्नी तथा अन्य बन्धु-बान्धवोंका साथ हो जाता है, परंतु यहाँ पहले कभी किसीने किसीके साथ चिरकालतक सहवासका सुख नहीं उठाया है ।। क्षिप्यन्ते तेन तेनैव निष्टनन्त: पुनः पुन: । कालेन जाता याता हि वायुनेवा भ्रसंचया:,जैसे गर्जते हुए बादलोंको हवा बारंबार उड़ाकर छिजन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार काल यहाँ जन्म लेनेवाले प्राणियोंको उनके रोने-चिल्लानेपर भी विनाशकी आगमें झोंक देता है
bhīṣma uvāca | na iha jīvasya kaścid api svajanaḥ, na cāyaṃ kasyacid api svajanaḥ | pathi saṃgatānām iva pathikānāṃ saṃyogaḥ patnyādyaiḥ bandhujanaiḥ bhavati; na tu pūrvaṃ kadācit kenacid kenacit sārdhaṃ cirakālaṃ sahavāsasukham anubhūtam || kṣipyante tena tenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ | kālena jātā yātā hi vāyunā iva bhra-saṃcayāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ในโลกนี้ สรรพชีวิตไม่มีผู้ใดเป็นของผู้ใดโดยแท้ และเขาก็มิได้เป็นของผู้ใดโดยแท้ ดุจคนเดินทางที่พบกันกลางทาง ที่นี่เราจึงคบหากับภรรยาและญาติอื่นๆ เพียงชั่วคราว; แต่ไม่เคยมีผู้ใดได้เสวยสุขแห่งความเป็นเพื่อนร่วมทางอันยืนนานเลย แม้จะร่ำไห้คร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า กาลเวลาก็ยังเหวี่ยงสรรพชีวิตลงสู่ความพินาศ—ดุจลมที่พัดไล่กองเมฆคำรามให้แตกกระจายครั้งแล้วครั้งเล่า”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All worldly relationships are temporary like chance meetings on a road; therefore one should cultivate detachment and clarity, recognizing that Time inevitably separates all beings despite their lamentation.
In the Shanti Parva’s instruction, Bhishma is counseling about the nature of worldly life: family bonds arise through circumstance, but Kāla (Time) drives beings toward death, illustrated through the image of wind scattering roaring clouds.