Shloka 89
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
सर्वे वर्णा ब्राह्मणा ब्रह्मजाश्न सर्वे नित्यं व्याहरन्ते च ब्रह्म । तत्त्वं शास्त्र ब्रह्मबुद्धा ब्रवीमि सर्व विश्व ब्रह्म चैतत् समस्तम्
sarve varṇā brāhmaṇā brahmajāś ca sarve nityaṁ vyāharanti ca brahma | tattvaṁ śāstra-brahma-buddhyā bravīmi sarvaṁ viśvaṁ brahma caitat samastam ||
ยาชญวลกยะประกาศว่า เพราะสรรพสัตว์ทั้งปวงบังเกิดจากพรหมัน ในอัตลักษณ์อันลึกที่สุดแล้ว วรรณะทั้งหลายล้วนเป็น ‘พราหมณ์’ โดยแท้ ทุกผู้คนย่อมเปล่งนามพรหมันอยู่เนืองนิตย์—จะรู้หรือไม่รู้ก็ตาม—เพราะพรหมันเป็นรากฐานแห่งวาจาและสำนึก ด้วยปัญญาอันตั้งมั่นในพรหมันและตามเจตนารมณ์แท้แห่งศาสตรา เขาจึงกล่าวข้อสรุปว่า: เอกภพทั้งสิ้นนี้ ทั้งมณฑลแห่งสิ่งที่เห็นและประสบ ล้วนไม่ใช่อื่นใดนอกจากพรหมัน
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Vedāntic conclusion: since all beings arise from Brahman, the entire universe is Brahman. Social distinctions (varṇa) are secondary to the deeper identity of all as rooted in Brahman, and true understanding comes from Brahman-aware insight aligned with śāstra.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Yājñavalkya is presenting a doctrinal summary: he frames scriptural truth from the standpoint of Brahman-realization and asserts the all-pervading nature of Brahman as the essence of the world.