Shloka 100
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् । व्यक्ताव्यक्तस्थ कर्मेदमिति नित्यं नराधिप
janmamṛtyū ca rājendra prākṛtaṃ tad acintayat | vyaktāvyaktastha karmedam iti nityaṃ narādhipa ||
โอ้ราชันผู้ประเสริฐ อย่าหมกมุ่นครุ่นคิดถึงการเกิดและการตายเลย เพราะเป็นระเบียบแห่งธรรมชาติ จงรู้เถิด โอ้ผู้ปกครองมนุษย์ ว่ากรรมนี้ตั้งอยู่ในความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่ปรากฏกับสิ่งที่ไม่ปรากฏ และจงทรงยึดความเข้าใจนี้ไว้ให้มั่นเป็นนิตย์
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma urges the king to refrain from excessive grief or rumination over birth and death, treating them as part of nature (prākṛta). Ethical steadiness comes from seeing one’s duty/action (karma) in the wider metaphysical frame of the manifest (vyakta) and unmanifest (avyakta), cultivating detachment while continuing rightful action.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the grieving king (Yudhiṣṭhira) after the war. Here he consoles and philosophically reorients him: mortality is natural, and the king should maintain a constant understanding that action operates within the cosmic order spanning the seen and unseen.