Shloka 9
ब्रह्मघोष-प्रवर्तनम्, अनध्याय-नियमः, वायु-मार्ग-वर्णनम्
Restoring Vedic Recitation, the Anadhyaya Rule, and the Taxonomy of Winds
कर्तृत्वाच्चापि बीजानां बीजधर्मा तथोच्यते । गुणानां प्रसवत्वाच्च प्रलयत्वात् तथैव च,तथा स्थावर पदार्थोंके बीजोंका कर्ता होनेसे उसे बीजधर्मा कहते हैं। साथ ही वह गुणोंकी उत्पत्ति और प्रलयका कर्ता है, इसलिये गुणधर्मा कहलाता है
kartṛtvāc cāpi bījānāṃ bījadharmā tathocyate | guṇānāṃ prasavatvāc ca pralayatvāt tathaiva ca ||
เพราะเขาถือว่าตนเป็นผู้กระทำให้เกิด ‘เมล็ด’ อันเป็นเหตุปัจจัยของสรรพภาวะ จึงถูกกล่าวว่าเป็น ‘พีชธรรม’ (ธรรมแห่งเมล็ด); และเพราะเป็นเหตุให้คุณทั้งหลายปรากฏขึ้น และเป็นเหตุให้คุณทั้งหลายดับสลายด้วย จึงถูกกล่าวว่าเป็น ‘คุณธรรม’ (ธรรมแห่งคุณ) เช่นกัน
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
A single causal principle is described as both the ‘seed’ of beings and the regulator of the guṇas: it manifests the qualities that constitute experience and also withdraws them in dissolution. Ethically, this supports vairāgya and viveka—do not cling to guṇa-made states (pleasure, power, identity), but seek the stable ground beyond their arising and passing.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented knowledge, the sage Yājñavalkya explains technical terms for the ultimate/causal principle by pointing to its functions: it serves as the source (bīja) for entities and as the cause of both the emergence and the dissolution (pralaya) of the guṇas.