Shloka 18
Adhyāya 314 — हिमवदाश्रमः, शक्तिक्षेपकथा, तथा स्वाध्यायविधिः
Himalayan Hermitage, the Myth of the Thrown Spear, and Rules of Vedic Study
सांख्यज्ञानं च तत्त्वेन पृथग्योगं तथैव च । अरिष्टानि च तत्त्वानि वक्तुमरहसि सत्तम । विदितं सर्वमेतत् ते पाणावामलकं यथा,साधुशिरोमणे! साथ ही पृथक्-पृथक् सांख्य और योगके ज्ञानका तथा मृत्युसूचक लक्षणोंका यथार्थरूपसे वर्णन कीजिये; क्योंकि ये सारी बातें आपको हाथपर रखे हुए आँवलेके समान ज्ञात हैं
Janaka uvāca:
Sāṅkhyajñānaṃ ca tattvena pṛthag yogaṃ tathaiva ca |
Ariṣṭāni ca tattvāni vaktum arhasi sattama |
Viditaṃ sarvam etat te pāṇāv āmalakaṃ yathā ||
ชนกตรัสว่า “โอ ยอดแห่งผู้ประพฤติดี จงอธิบายสภาวะที่แท้ของความรู้สางขยะ และโดยแยกต่างหากคือวินัยแห่งโยคะ อีกทั้งจงพรรณนาให้ถูกต้องถึงลางร้ายอันบอกเหตุความตาย (อริษฏะ) โอผู้ประเสริฐ ท่านสมควรกล่าวเรื่องเหล่านี้ เพราะทั้งหมดแจ่มชัดแก่ท่านดุจผลอามลกะวางอยู่บนฝ่ามือ”
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a request for clear, truthful instruction: distinguish Sāṅkhya (discriminative knowledge of reality) from Yoga (practical discipline), and explain ariṣṭas—signs understood as forewarnings of death—emphasizing that authentic teaching should present each domain precisely and without confusion.
King Janaka addresses a revered interlocutor (called “sattama”), asking for an authoritative exposition on Sāṅkhya, Yoga, and death-portents, praising the teacher’s mastery by the simile of the āmalaka fruit visible in one’s palm.