Shloka 17
Adhyāya 314 — हिमवदाश्रमः, शक्तिक्षेपकथा, तथा स्वाध्यायविधिः
Himalayan Hermitage, the Myth of the Thrown Spear, and Rules of Vedic Study
तथैवोत्क्रामिण: स्थान देहिनो वै विपद्यत: । कालेन यद्धि प्राप्रोति स्थानं तत् प्रतब्रवीहि मे,तथा मरनेवाले जीवके प्राणोंका जब उत्क्रमण होता है, उस समय उसे समयानुसार किस स्थानकी प्राप्ति होती है? इसपर भी प्रकाश डालिये
tathaivotkrāmiṇaḥ sthānaṃ dehino vai vipadyataḥ | kālena yaddhi prāpnoti sthānaṃ tat prabravīhi me ||
ชนกตรัสว่า “ในทำนองเดียวกัน เมื่อผู้มีร่างกายกำลังดับสูญและลมหายใจชีวิตจากไป เขาย่อมไปถึง ‘สถานที่’ ใดตามกาลและเหตุปัจจัย? จงบอกแก่ข้าพเจ้าให้ชัดเจนว่าเมื่อถึงความตายแล้วไปถึงที่ใด”
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a philosophical inquiry central to Śānti Parva: the ‘post-mortem destination’ of the embodied self is not random but conditioned by time, circumstance, and (implicitly) one’s karma and inner state at death. Janaka seeks a precise account of the soul’s course after the life-breath departs.
King Janaka, in a dialogue on liberation and the nature of the self, asks the teacher to explain what happens at the moment of death—specifically, where the departing being goes ‘in due course’ when it leaves the body.