Shloka 16
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
षड्विंशो5हमिति प्राज्ञो गृहमाणो5जरामर: । केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम्,“मैं पचीस तत्त्वोंसे भिन्न छब्बीसवाँ परमात्मा हूँ। नित्य ज्ञानसम्पन्न और जाननेके योग्य अजर-अमरस्वरूप हूँ,” इस प्रकार विचार करते-करते जीवात्मा केवल विवेक-बलसे ही ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाता है, इसमें संशय नहीं है
ṣaḍviṃśo ’ham iti prājño gṛhṇāno ’jarāmaraḥ | kevalena balenaiva samatāṃ yāty asaṃśayam ||
วสิษฐะกล่าวว่า—“เราคือองค์ที่ยี่สิบหก ต่างจากตัตตวะยี่สิบห้าประการ เราคืออาตมันอันไม่เสื่อมไม่ตาย เปี่ยมด้วยญาณอยู่เสมอและเป็นสิ่งพึงรู้” เมื่อชีวะยึดมั่นในความจำแนกนี้อย่างมั่นคง ก็ย่อมเข้าถึงภาวะแห่งพรหมันด้วยกำลังแห่งวิจารณญาณเพียงอย่างเดียว—ปราศจากข้อสงสัย
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
By firm contemplative discernment—recognizing the Self as the twenty-sixth reality beyond the twenty-five tattvas (body-mind and cosmic principles)—the jīva realizes its identity with Brahman. Liberation is presented as the fruit of viveka (discriminative knowledge) held steadily, not as a product of external force.
Vasiṣṭha instructs through a concise contemplative formula: the seeker repeatedly grasps the insight “I am the immortal Self beyond the tattvas.” This sustained inner conviction culminates in samatā—oneness/equanimity identified here with Brahman-realization.