Shloka 326
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
आत्मरूपगुणानेतान् विविधान् हृदयप्रियान् । इस प्रकार प्रकृतिसे संयुक्त हुआ पुरुष तत्त्वज्ञान होनेसे पहले मनको प्रिय लगनेवाले नाना प्रकारके अपने व्यापारोंको क्रीड़ाके लिये बार-बार करता और उन्हें अपना कर्तव्य मानता है
ātmarūpaguṇānetān vividhān hṛdayapriyān |
วสิษฐะกล่าวว่า: “คุณลักษณะอันหลากหลายเหล่านี้ ซึ่งปรากฏเป็นรูปแห่ง ‘ตัวตน’ และเป็นที่พอใจแก่ดวงใจ—ก่อนที่ตัตตวญาณจะอุบัติ ปุรุษผู้ประกอบกับปรกฤติย่อมกระทำกิจการนานาประการซ้ำแล้วซ้ำเล่า ประหนึ่งเพื่อการเล่น และกลับสำคัญว่านั่นคือหน้าที่ของตน.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Before discriminative knowledge (tattvajñāna) arises, consciousness (puruṣa) identifies with nature’s qualities (guṇas) as ‘I’ and ‘mine’. Because these feel pleasant to the heart, one repeats actions for enjoyment and mistakenly treats them as true duty; wisdom begins by seeing this as conditioned habit rather than dharma grounded in truth.
Vasiṣṭha is instructing about the psychology of bondage: the self, entangled with prakṛti, cycles through attractive activities like a game. The verse frames ordinary action as repetition driven by liking, prior to awakening into reality-knowledge that separates the seer (puruṣa) from the seen (guṇas).