Shloka 108
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञानं महद् यद्धि महत्सु राजन् वेदेषु सांख्येषु तथैव योगे । यच्चापि दृष्टं विविध॑ पुराणे सांख्यागतं तन्निखिल नरेन्द्र,राजन! नरेश्वर! महात्मा पुरुषोंमें, वेदोंमें, सांख्यों (दर्शनों) में, योगशास्त्रमें तथा पुराणोंमें जो नाना प्रकारका उत्तम ज्ञान देखा जाता है, वह सब सांख्यसे ही आया हुआ है
jñānaṁ mahad yad dhi mahatsu rājan vedeṣu sāṅkhyeṣu tathaiva yoge | yac cāpi dṛṣṭaṁ vividhaṁ purāṇe sāṅkhyāgataṁ tan nikhilaṁ narendra ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ ราชา ปรีชาญาณอันสูงส่งที่พบในหมู่มหาบุรุษ ทั้งที่แสดงไว้ในพระเวท ในคำสอนสางขยะ และในโยคะด้วย อีกทั้งความหยั่งรู้หลากหลายที่ปรากฏในปุราณะ—ทั้งหมดนั้น โอ ผู้ปกครองมนุษย์ ล้วนเกิดจากสางขยะ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma asserts that the highest, widely attested wisdom—whether expressed in Vedic revelation, Sāṅkhya analysis, Yogic discipline, or Purāṇic narratives—ultimately derives from Sāṅkhya, presenting it as a foundational framework for understanding reality and guiding liberation-oriented ethics.
In Śānti Parva’s instruction to the king after the war, Bhīṣma continues his philosophical counsel, emphasizing the authority and centrality of Sāṅkhya as a root-source behind multiple respected bodies of teaching.