Shloka 26
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नर: । न प्रमाद्यति सम्मोहात् सततं मुक्त एव सः,“जो मोहवश जूआ, मद्यपान, परस्त्रीसंसर्ग तथा मृगया आदि व्यसनोंमें आसक्त होनेका प्रमाद नहीं करता है, वह भी सदा मुक्त ही है”
dyūte pāne tathā strīṣu mṛgayāyāṃ ca yo naraḥ | na pramādyati sammohāt satataṃ mukta eva saḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—บุรุษผู้แม้อยู่ท่ามกลางการเล่นสกา การดื่มสุรา การคบหาสตรี และการล่าสัตว์ หากไม่ตกลงสู่ความประมาทเพราะโมหะ—ผู้นั้นย่อมเป็นผู้หลุดพ้นอยู่เสมอ พึงรู้ว่าเครื่องผูกมิได้เกิดจากการมีสิ่งยั่วยวนเท่านั้น หากเกิดจากการสูญเสียความสำรวมและปัญญาแยกแยะจนกลายเป็นความติดข้องและความเสื่อม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom is maintained by vigilance and self-mastery: even when surrounded by common temptations—gambling, intoxicants, sexual entanglements, and hunting—one who does not succumb to delusion-born heedlessness avoids bondage and remains 'free'.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and conduct, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira by identifying typical sources of moral downfall and emphasizing that the decisive factor is pramāda (careless loss of discernment), not merely the external presence of such pursuits.