Shloka 46
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
यत् करोति बहुदोषमेकत- स्तच्च दूषयति यत्पुरा कृतम् । नाप्रियं तदुभयं करोत्यसौ यच्च दूषयति यत् करोति च
yat karoti bahudoṣam ekataḥ tac ca dūṣayati yat purā kṛtam | nāpriyaṃ tad ubhayaṃ karoty asau yac ca dūṣayati yat karoti ca ||
ภีษมะกล่าวว่า: ในภาวะแห่งอวิชชา มนุษย์ย่อมกระทำกรรมที่มีโทษมาก และยังตำหนิติเตียนแม้กรรมของตนที่เคยทำมาแล้วว่าเป็นความผิด. แต่เมื่อญาณบังเกิด เขาย่อมไม่กระทำทั้งสองประการนั้น. เขาไม่ทำสิ่งอันควรถูกติเตียน และไม่ตกอยู่ในแบบแผนคู่ คือทำกรรมอันมัวหมองแล้วกลับมาตำหนิมันอีก.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ignorance leads to faulty actions and to the habit of blaming—both one’s past deeds and objectionable deeds in general—while still acting under the same defects. With the rise of true knowledge, a person abandons both: he neither performs blameworthy acts nor remains trapped in the cycle of doing wrong and then condemning it.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma explains to Yudhishthira how inner transformation occurs: when ignorance is replaced by knowledge, one’s behavior changes, and the earlier patterns of defective action and reactive censure no longer persist.