Shloka 165
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
जटिले दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे । कमण्डलुनिषज्जाय तस्मै ब्रह्मात्मने नम:,जो सदा जटा और दण्ड धारण किये रहते हैं, जिनका उदर और शरीर विशाल है तथा कमण्डलु ही जिनके लिये तरकसका काम देता है, ऐसे ब्रह्माजीके रूपमें विराजमान भगवान् शिवको प्रणाम है
jaṭile daṇḍine nityaṁ lambodarśarīriṇe | kamaṇḍaluniṣajjāya tasmai brahmātmane namaḥ ||
ขอนอบน้อมแด่พระศิวะ ผู้เป็นพรหมาตมัน—ผู้ทรงมุ่นผมเป็นชฎาและทรงถือไม้เท้าบำเพ็ญตบะเป็นนิตย์ ผู้มีพระวรกายกว้างใหญ่และพระอุทรใหญ่ และผู้มีหม้อน้ำกมณฑลุเป็นสหายประจำ
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverence toward the supreme ascetic principle—Shiva as Brahman—highlighting humility and devotion as supports of dharma, and presenting renunciation-symbols (jaṭā, daṇḍa, kamaṇḍalu) as marks of spiritual authority.
In the Shanti Parva’s instruction setting, Bhishma speaks a hymn-like salutation, praising Shiva’s ascetic form and affirming him as brahman-svarūpa (of the nature of Brahman), thereby grounding ethical discourse in devotion to the highest reality.