Shloka 15
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
ध्यानमध्ययन दान सत्य द्वीरार्जवं क्षमा | शौचमाहारत: शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयम:
bhīṣma uvāca | dhyānam adhyayanaṁ dānaṁ satyaṁ hrīr ārjavaṁ kṣamā | śaucam āhārataḥ śuddhir indriyāṇāṁ ca saṁyamaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “สมาธิ การศึกษา ทาน สัจจะ ความละอาย ความซื่อตรง ความอดกลั้น ความสะอาดทั้งภายนอกและภายใน ความบริสุทธิ์แห่งอาหาร และการสำรวมอินทรีย์—เหล่านี้คือสาธนะของโยคะ. เมื่อบำเพ็ญแล้ว รัศมีภายในย่อมเพิ่มพูน บาปย่อมสิ้นไป ปณิธานเริ่มสัมฤทธิ์ผล และวิชญาณอันแท้จริงย่อมตื่นขึ้นในดวงใจ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga is grounded in ethical and purificatory disciplines: meditation, scriptural study, generosity, truthfulness, modest restraint, sincerity, forgiveness, cleanliness, pure diet, and control of the senses. These practices increase inner brilliance, remove sin, and culminate in the rise of true knowledge (vijñāna) in the heart.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira’s quest for dharma after the war, outlining practical virtues and observances that constitute yogic discipline and lead to inner transformation.