Shloka 35
Adhyāya 270 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on saṃnyāsa; Bhīṣma on calculable time, tamas, and karma
Vṛtra–Uśanā exemplum begins
त्यक्त्वा मूलफलं सर्व पर्णाहारो$भवद् द्विज: । पर्ण त्यक्त्वा जलाहार: पुनरासीद् द्विजस्तदा,कुछ कालके बाद वह ब्राह्मण सारे फल-मूलका भोजन छोड़कर केवल पत्ते चबाकर रहने लगा। फिर पत्तेका भी त्याग करके केवल जल पीकर निर्वाह करने लगा। तत्पश्चात् बहुत वर्षोतक वह केवल वायु पीकर रहा। फिर भी उसकी प्राणशक्ति क्षीण नहीं होती थी, यह एक अदभुत-सी बात थी
tyaktvā mūla-phalaṁ sarvaṁ parṇāhāro 'bhavad dvijaḥ | parṇaṁ tyaktvā jalāhāraḥ punar āsīd dvijas tadā |
ครั้นกาลล่วงไป พราหมณ์นั้นละผลไม้และรากไม้ทั้งสิ้น แล้วดำรงชีพด้วยใบไม้เท่านั้น ต่อมาเขาละใบไม้เสียอีก และกลับดำรงชีพด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates progressive renunciation—reducing dependence on food from roots and fruits to leaves, then to water—showing how disciplined austerity (tapas) and self-control can strengthen inner steadiness and spiritual power rather than weaken it.
Bhishma describes a brahmin ascetic who intensifies his austerities step by step: first living on forest produce, then only leaves, then only water. The surrounding narration (as reflected in the given Hindi) continues that he later lives on air for years, yet his life-force does not decline, emphasizing the extraordinary potency attributed to sustained tapas.