Shloka 15
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
तन्मे दहति गात्राणि यन्मां गुरुभाषत,उस समय गुरुने मुझसे पूछा था--'राजन्! सच बताओ, क्या मेरा पुत्र जीवित है?” उन ब्राह्मणने सत्यका निर्णय करनेके लिये ही मुझसे यह बात पूछी थी। उनकी वह बात जब याद आती है तो मेरा सारा शरीर शोकाग्निसे दग्ध होने लगता है
tan me dahati gātrāṇi yan māṃ gurur abhāṣata | tadā gurur mām apṛcchat—“rājan, satyaṃ vada, kiṃ me putro jīvati?” | sa brāhmaṇaḥ satyanirṇayārthaṃ mām etad apṛcchat | tasya vākyasya smṛtyā me sarvaṃ śarīraṃ śokāgninā dagdhaṃ bhavati ||
ความทรงจำนั้นเผาผลาญกายของข้า—ถ้อยคำของครูที่เคยกล่าวแก่ข้า: ‘โอ้ราชา จงกล่าวความจริง—บุตรของเรายังมีชีวิตอยู่หรือไม่?’ พราหมณ์ผู้นั้นถามข้าเพียงเพื่อให้ตัดสินตามความจริงเท่านั้น ครั้นใดที่ข้านึกถึงถ้อยคำนั้น กายทั้งสิ้นของข้าก็ประหนึ่งถูกเผาด้วยไฟแห่งความโศก
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical weight of satya (truthfulness) and the inner suffering that can follow when truth is tested in painful circumstances. Even when a question is posed to ascertain truth, the moral burden and emotional consequences can be intense, reminding the listener that dharma is not merely rule-following but lived responsibility.
Yudhiṣṭhira recalls a moment when his guru (a brāhmaṇa teacher) asked him directly whether the guru’s son was alive. The question was meant to force a clear decision about truth. Remembering that exchange now causes Yudhiṣṭhira deep anguish, described as his body burning in the fire of grief.