Shloka 116
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
मीमांसित्वोभयं देवा: सममन्नमकल्पयन् । इस विषयमें प्राचीन वृत्तान्तोंको जाननेवाले लोग ब्रह्माजीकी गायी हुई गाथाका वर्णन किया करते हैं, जो इस प्रकार है--पहले देवतालोग श्रद्धाहीन पवित्र और पवित्रतारहित श्रद्धालुके द्रव्यको यज्ञकर्मके लिये एक-सा ही समझते थे। इसी प्रकार वे कृपण वेदवेत्ता और महादानी सूदखोरके अन्नमें भी कोई अन्तर नहीं मानते थे। देवताओंने खूब सोच- विचारकर दोनों प्रकारके अन्नोंको समान निश्चित किया था
mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ samam annam akalpayan |
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อพิจารณาทั้งสองฝ่ายแล้ว เหล่าเทพจึงกำหนดว่า อันนะที่ถวายเพื่อยัญญะพึงนับว่าเสมอกัน ในเรื่องนี้ ผู้รู้ตำนานโบราณยกคาถาที่พระพรหมขับร้องไว้ว่า—กาลก่อน เหล่าเทพถือว่า สำหรับกิจยัญญะ ทรัพย์ของผู้ไร้ศรัทธาแต่ภายนอกดูบริสุทธิ์ กับทรัพย์ของผู้มีศรัทธาแต่ขาดความบริสุทธิ์ตามพิธีกรรม เป็นสิ่งเสมอกัน; และทำนองเดียวกัน พวกเขามิได้เห็นความต่างระหว่างอาหารของผู้รู้พระเวทแต่ตระหนี่ กับอาหารของนายทุนปล่อยดอกผู้ใจกว้างให้ทานมาก เมื่อไตร่ตรองโดยรอบคอบแล้ว เหล่าเทพจึงวางข้อกำหนดให้อันนะทั้งสองประเภทนั้นเท่าเทียมกัน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a tension between inner intention (śraddhā, ethical disposition) and external qualifications (ritual purity, social reputation). By saying the gods ‘made both foods equal’ after deliberation, it frames a debate about how offerings should be evaluated—whether by the giver’s inner faith, outward purity, learning, generosity, or moral taint (e.g., usury).
Bhīṣma introduces an old traditional account: people who know ancient lore cite a gāthā attributed to Brahmā. The gāthā reports that the gods, after considering two contrasting cases of donors and their food/wealth, decided to treat the offerings as equivalent for sacrificial purposes.