Shloka 41
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
तानि जीवानि वक्रीय का मृतेषु विचारणा । पाँच इन्द्रियोंवाले समस्त प्राणियोंमें सूर्य, चन्द्र, वायु, ब्रह्मा, प्राण, यज्ञ और यमराज-- इन सब देवताओंका निवास है, जो उन्हें जीते-जी बेचकर जीविका चलाते हैं, उन्हें अधर्मकी प्राप्ति होती है। फिर मृत जीवोंका विक्रय करनेवालोंके विषयमें तो कहा ही क्या जाय? ।। अजोडन्निर्वरुणो मेष: सूर्यो5श्वः पृथिवी विराट्
tulādhāra uvāca | tāni jīvāni vakrīyā kā mṛteṣu vicāraṇā | pañcendriyavāle samasta-prāṇiṣu sūrya-candra-vāyu-brahmā-prāṇa-yajña-yamarāja—eteṣāṃ sarvadevatānāṃ nivāsaḥ | ye tān jīvatāṃ vikrīya jīvikāṃ calayanti teṣām adharmaprāptiḥ | punaḥ mṛta-jīvānāṃ vikrayakartṝṇāṃ viṣaye tu kiṃ vaktavyam || ajoḍan-nirvaruṇo meṣaḥ sūryo’śvaḥ pṛthivī virāṭ ||
ตุลาธารกล่าวว่า: หากการขายสัตว์ที่ยังมีชีวิตยังก่อโทษทางธรรมแล้ว จะต้องไตร่ตรองสิ่งที่ตายไปแล้วทำไม? ในสรรพสัตว์ผู้มีอินทรีย์ทั้งห้าสถิตอยู่ด้วยอำนาจทิพย์—สุริยะ จันทรา วายุ พรหมา ปราณ (ลมหายใจชีวิต) ยัชญะ (พิธีบูชายัญ) และยมะ. ผู้ใดเลี้ยงชีพด้วยการขายสัตว์เป็น ๆ ย่อมตกสู่อธรรม; แล้วผู้ที่ค้าขายสัตว์ที่ตายแล้วจะกล่าวอย่างไรได้อีก? (ต่อจากนั้นมีถ้อยคำสั้น ๆ อันเป็นนัยลึกลับ: “แพะ… แกะผู้… วรุณ… สุริยะในรูปม้า… แผ่นดินในฐานะวิราฏ…”)
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Trading in sentient life for profit is condemned as adharma because five-sensed beings are treated as abodes of divine principles; if selling the living is blameworthy, selling the dead is even more so.
In the Śānti Parva’s ethical instruction, Tulādhāra continues advising on righteous conduct and livelihood, arguing against commerce that harms or commodifies living creatures, grounding the point in a theology of deities dwelling within beings.