Shloka 20
कालनियमः शोकशमनं च
Kāla as Regulator; Pacification of Grief
“मैं प्रत्यक्ष देख रहा हूँ और तुम भी देख सकते हो, जो लोग धनोपार्जनके प्रयत्नमें लगे हुए हैं, उनके लिये त्याज्य कर्मोंको छोड़ना अत्यन्त कठिन हो रहा है ।। ये वित्तमभिपद्यन्ते सम्यक्त्वं तेषु दुर्लभम् । द्रह्मतः प्रैति तत् प्राहु: प्रतिकूलं यथातथम्,'जो धनके पीछे पड़े हुए हैं, उनमें साधुता दुर्लभ है; क्योंकि जो लोग दूसरोंसे द्रोह करते हैं, उन्हींको धन प्राप्त होता है, ऐसा कहा जाता है तथा वह मिला हुआ धन प्रकारान्तरसे प्रतिकूल ही होता है
vaiśampāyana uvāca | ye vittam abhipadyante samyaktvaṃ teṣu durlabham | drohataḥ praiti tat prāhuḥ pratikūlaṃ yathā-tatham ||
เรามองเห็นชัดเจน—และเจ้าก็ย่อมสังเกตได้—ว่าผู้ที่หมกมุ่นอยู่กับความพยายามแสวงหาทรัพย์ ย่อมละทิ้งการกระทำที่ควรละทิ้งได้ยากยิ่ง ในหมู่ผู้วิ่งไล่ตามความมั่งคั่ง ความเที่ยงธรรมแท้จริงหาได้ยาก เพราะมักกล่าวกันว่า ทรัพย์ย่อมมาถึงผู้ที่คิดร้ายและประทุษร้ายผู้อื่น และแม้ได้ทรัพย์นั้นมาแล้ว ก็กลับกลายเป็นสิ่งที่ให้ผลเป็นปฏิปักษ์ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse warns that intense pursuit of wealth makes moral clarity and renunciation of improper actions difficult; riches often arise through harming others, and such gains tend to bring adverse consequences.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vaiśampāyana reports an ethical observation: society shows that those chasing wealth struggle to give up blameworthy deeds, and the wealth so acquired is frequently tied to hostility and later misfortune.