Shloka 38
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
मृत्योर्ये ते व्याधय श्चाश्रुपाता मनुष्याणां रुज्यते यैः शरीरम् | सर्वेषां वै प्राणिनां प्राणनान्ते तस्माच्छोक॑ मा कृथा बुद्धय बुद्धया,पहले मृत्युके जो अश्रुबिन्दु गिरे थे, वे ही ज्वर आदि रोग हो गये; जिनके द्वारा मनुष्योंका शरीर रुग्ण हो जाता है। वह मृत्यु सभी प्राणियोंकी आयु समाप्त होनेपर उनके पास आती है। अतः राजन! तुम अपने पुत्रके लिये शोक न करो। इस विषयको बुद्धिके द्वारा समझो
mṛtyor ye te vyādhayaś cāśrupātā manuṣyāṇāṁ rujyate yaiḥ śarīram | sarveṣāṁ vai prāṇināṁ prāṇanānte tasmāc chokaṁ mā kṛthā budhya budhyā ||
ภีษมะกล่าวว่า “หยาดน้ำตาที่หลั่งลงเป็นครั้งแรกเมื่อความตายมาเยือนนั้นเอง ได้กลายเป็นโรคภัย—ไข้และอื่น ๆ—ซึ่งทำให้กายมนุษย์ระทมทุกข์ ความตายย่อมเข้าถึงสัตว์ทั้งปวงเมื่อปราณอายุที่กำหนดไว้สิ้นสุดลง เพราะฉะนั้น ข้าแต่พระราชา อย่าโศกเศร้าเพราะโอรสของพระองค์ จงเข้าใจเรื่องนี้ด้วยปัญญาอันกระจ่างเถิด”
पितामह उवाच
Educational Q&A
Grief should be restrained through discernment: death is inevitable and comes to all beings only when their allotted lifespan ends; understanding this reduces attachment-driven sorrow.
Bhīṣma instructs and consoles a grieving king, explaining the universality of death and the origin of bodily afflictions, urging him not to mourn his son but to reflect wisely.