Shloka 7
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
आकाश स्य गुण: शब्दो व्यापित्वं च्छिद्रतापि च | अनाश्रयमनालम्बमव्यक्तमविकारिता
ākāśasya guṇaḥ śabdo vyāpitvaṃ cchidratāpi ca | anāśrayam anālambam avyaktaṃ avikāritā ||
ภีษมะกล่าวว่า—คุณของอากาศ (อากาศธาตุ/ห้วงอากาศ) คือเสียง; มันแผ่ซ่านทั่วและมีสภาพเป็นช่องว่างให้ที่ทาง (ความพรุน). มันไม่อาศัยสิ่งหยาบเป็นที่พึ่ง และตนเองก็มิได้ตั้งอยู่บนฐานอื่น; เป็นสิ่งไม่ปรากฏแก่ประสาทสัมผัส และโดยสภาวะไม่แปรเปลี่ยน।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Sāṅkhya-style discernment of reality by defining ākāśa through its characteristic qualities—especially sound and pervasiveness—so that one can distinguish subtle principles from gross, changing phenomena and thereby cultivate clarity in dharma-oriented living.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma is teaching Yudhishthira philosophical foundations. Here he continues the structured listing of the mahābhūtas (great elements) and their properties, focusing on the attributes of ākāśa.