Shloka 30
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
आत्मज्ञानी पुरुष सुशील, सदाचारी और पापरहित होता है। वह इहलोक और परलोकके लिये भी कोई कर्म करना नहीं चाहता। क्रोध, मोह, संधि और विग्रहका त्याग करके वह सब ओरसे उदासीन-सा रहता है ।। यमेषु चैवानुगतेषु न व्यथे स्वशास्त्रसूत्राहुतिमन्त्रविक्रम: । भवेद् यथेष्टागतिरात्मवेदिनि न संशयो धर्मपरे जितेन्द्रिये,जो अहिंसा आदि यमों और शौच-संतोष आदि नियमोंका पालन करनेमें कभी कष्टका अनुभव नहीं करता, संन्यास-आश्रमका विधान करनेवाले शास्त्रके सूत्रभूत वचनोंके अनुसार त्यागमयी अग्निमें अपने सर्वस्वकी आहुति दे देनेके लिये निरन्तर उत्साह दिखाता है, उसे इच्छानुसार गति [मुक्ति) प्राप्त होती है। ऐसे जितेन्द्रिय एवं धर्मपरायण आत्मज्ञानीकी मुक्तिके विषयमें तनिक भी संदेहके लिये स्थान नहीं है
yameṣu caivānugateṣu na vyathe svaśāstrasūtrāhutimantravikramaḥ | bhaved yatheṣṭagatirātmavedini na saṁśayo dharmapare jitendriye ||
วยาสะกล่าวว่า: ผู้รู้ตนย่อมมีความประพฤติดี มีจริยาวัตรงาม และปราศจากบาป; เขาไม่ปรารถนาจะกระทำกรรมใดเพื่อโลกนี้หรือโลกหน้าเป็นเครื่องแสวงหา. ละโทสะ โมหะ ตลอดจนความเป็นคู่แห่งไมตรีและศัตรูแล้ว เขาดำรงอยู่ประหนึ่งผู้วางเฉยทุกทิศ. ผู้ใดปฏิบัติยามะ เช่น อหิงสา โดยไม่รู้สึกทุกข์ยาก และอาศัยมนตร์กับถ้อยคำสุตระแห่งศาสตราของตน มีกำลังใจมั่นคงที่จะถวายทั้งตัวตนเป็นอาหุติลงในไฟแห่งการสละ—สำหรับผู้รู้ตนผู้ชนะอินทรีย์และตั้งมั่นในธรรม ผู้นั้นย่อมได้กติที่ตนปรารถนา แม้ถึงโมกษะก็แน่นอน; ไม่มีข้อสงสัย
व्यास उवाच
Educational Q&A
A self-knower who practices ethical restraints without inner strain, and who lives in the spirit of total renunciation as prescribed by śāstra, certainly attains the highest goal—there is no doubt about liberation for the self-controlled and dharma-centered.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa describes the marks of a realized renunciant: disciplined in yamas, energized by scriptural guidance, and offering the self into renunciation, thereby reaching the desired spiritual destination.