Shloka 4
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
मन: सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया । आकाशं जायते तस्मात् तस्य शब्दं गुणं विदु:,फिर सृष्टिकी इच्छासे प्रेरित होनेपर मन नाना प्रकारकी सृष्टि करता है। उससे आकाशकी उत्पत्ति होती है। आकाशका गुण “शब्द” माना गया है
manaḥ sṛṣṭiṁ vikurute codyamānaṁ sisṛkṣayā | ākāśaṁ jāyate tasmāt tasya śabdaṁ guṇaṁ viduḥ ||
วยาสะกล่าวว่า—เมื่อมโนถูกขับเคลื่อนด้วยความปรารถนาจะสร้างสรรค์ ย่อมก่อรูปกระบวนการแห่งการกำเนิดอันหลากหลาย. จากนั้นอากาศะ (ākāśa) จึงบังเกิด และบัณฑิตทั้งหลายรู้ว่าคุณลักษณะจำเพาะของอากาศะคือ ‘เสียง’ (śabda).
व्यास उवाच
Educational Q&A
Creation begins with an inner impulse: when mind is driven by the intention to create, manifestation proceeds, and the first subtle element identified here is ākāśa, whose distinctive property is śabda (sound).
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vyāsa explains a step in the cosmological sequence: the mind, moved by the urge to create, initiates differentiation, from which ākāśa arises, characterized by sound.