Shloka 3
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
Devanagari script
अभिभूयेह चार्चिष्मद् व्यसृजत् सप्त मानसान् | दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम्,उस मनकी दूरतक गति है तथा वह अनेक प्रकारसे गमनागमन करता है। प्रार्थना और संशय-वृत्तिशाली वह मन चैतन्यसे संयुक्त होकर सम्पूर्ण पदार्थोको अभिभूत करके सात- मानस ऋषियोंकी सृष्टि करता है
Transliteration
abhibhūyeha cārciṣmad vyasṛjat sapta mānasān | dūragam bahudhāgāmi prārthanāsaṁśayātmakam ||
Translation
วยาสะกล่าวว่า—ณ ที่นี้ เมื่อครอบงำสรรพสิ่งแล้ว หลักการอันรุ่งเรืองได้บังเกิดฤๅษีผู้กำเนิดจากมโนทั้งเจ็ด. มโนย่อมไปได้ไกล เคลื่อนไหวไปมาได้หลากหลาย และมีลักษณะเป็นการวอนขอและความลังเลสงสัย; กระนั้น เมื่อประกอบด้วยจิตสำนึกแล้ว ย่อมข่มครอบอารมณ์ทั้งปวง และเป็นบ่อเกิดแห่งการสร้างสรรค์.
Word by Word
अभिभूयhaving overpowered / having subdued
अभिभूय:
Karma
TypeVerb
Rootअभि-भू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि, —, —, —
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अर्चिष्मत्radiant / luminous (one)
अर्चिष्मत्:
Karma
TypeAdjective
Rootअर्चिष्मत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
व्यसृजत्he created / he emitted / he produced
व्यसृजत्:
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
सप्तseven
सप्त:
Karma
TypeAdjective
Rootसप्त
Form—, Accusative, Plural
मानसान्mental / mind-born
मानसान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
दूरगम्going far / far-reaching
दूरगम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदूरग (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
बहुधाin many ways
बहुधा:
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
गामिmoving / going
गामि:
Karma
TypeAdjective
Rootगामिन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रार्थना-संशय-आत्मकम्consisting of supplication and doubt
प्रार्थना-संशय-आत्मकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआत्मक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaS
sapta mānasāḥ (seven mind-born sages)M
manas (mind)C
caitanya (consciousness)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes