Shloka 16
अध्याय २२० — बलिवासवसंवादः
Bali–Vāsava Dialogue on Kāla and Steadfastness
न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचति । स वै परिमितप्रज्ञ: स दान्तो द्विज उच्यते,जो बहुत बड़ी सम्पत्ति पाकर हर्षसे फूल नहीं उठता और संकटमें पड़नेपर शोक नहीं करता, वह द्विज सूक्ष्म बुद्धिसे युक्त एवं जितेन्द्रिय कहलाता है
na hṛṣyati mahāty arthe vyasane ca na śocati | sa vai parimitaprajñaḥ sa dānto dvija ucyate ||
ผู้ใดไม่ลิงโลดเมื่อได้ทรัพย์หรือความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ และไม่โศกเศร้าเมื่อเคราะห์ร้ายมาเยือน—ผู้นั้นแลเรียกว่า ทวิชะผู้มีปัญญาพอประมาณและผู้สำรวมอินทรีย์
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True refinement is equanimity: do not become intoxicated by great gains, and do not collapse into sorrow in misfortune. Such balance indicates measured wisdom (parimitaprajñā) and sense-mastery (dānta), which Bhīṣma presents as marks of a truly noble ‘dvija’ in conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct after the war. Here he defines a hallmark of the disciplined person: steadiness of mind amid prosperity and adversity.