Shloka 48
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यथा रुरु: शृड्रमथो पुराणं हित्वा त्वचं वाप्युरगो यथा च । विहाय गच्छत्यनवेक्षमाण- स्तथा विमुक्तो विजहाति दुःखम्
yathā ruruḥ śṛṅgam atho purāṇaṃ hitvā tvacaṃ vāpy urago yathā ca | vihāya gacchaty anavekṣamāṇas tathā vimukto vijahāti duḥkham ||
ดุจกวางรুরুที่สลัดเขาเก่า และดุจงูที่ลอกคราบแล้วจากไปโดยไม่เหลียวหลัง ฉันใด ผู้หลุดพ้นซึ่งปราศจากความยึดถือและอหังการ ย่อมละทิ้งความทุกข์ ทอดทิ้งพันธนาการแห่งสังสารวัฏ ฉันนั้น
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Suffering is abandoned when one becomes vimukta—free from attachment, possessiveness (mamatā), and ego (abhimāna). The verse stresses moving forward without clinging to what has been outgrown, just as animals naturally discard what is no longer needed.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the path to inner peace. Here he uses vivid natural metaphors—shedding an old horn and sloughing skin—to illustrate how a liberated person leaves worldly bonds behind and thereby leaves sorrow behind.