Shloka 7
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
फल कर्मात्मकं विद्यात् कर्म ज्ञेयात्मकं तथा । ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज्ज्ञानं सदसदात्मकम्,इस प्रकार फलको कर्मस्वरूप समझे। कर्मको जाननेमें आनेवाले पदार्थोंका रूप समझे और ज्ञेयको ज्ञानरूप समझे तथा ज्ञानका स्वरूप कार्य और कारण जाने
phalaṁ karmātmakaṁ vidyāt karma jñeyātmakaṁ tathā | jñeyaṁ jñānātmakaṁ vidyāj jñānaṁ sad-asad-ātmakam ||
ภีษมะกล่าวว่า “พึงรู้ว่า ‘ผล’ มีสภาพเป็นการกระทำ; การกระทำก็มีสภาพเป็นสิ่งที่พึงรู้ (ขอบเขตแห่งอารมณ์); และสิ่งที่พึงรู้นั้นมีสภาพเป็นความรู้. ส่วนความรู้นั้นมีลักษณะสองประการ คือเกี่ยวข้องทั้งกับสิ่งมีและสิ่งไม่มี—เหตุและผล, ความปรากฏและภาวะก่อนปรากฏ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a chain of dependence: results are rooted in actions; actions operate within the domain of the knowable (objects/fields that can be apprehended); the knowable is grounded in knowledge; and knowledge relates to both sat and asat (often read as cause and effect, or manifest and unmanifest). Ethically, it implies that transforming one’s outcomes requires refining action, and refining action requires right understanding.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and higher wisdom after the war. Here he shifts into a philosophical analysis, explaining how action, its fruits, and the structure of knowing interrelate, guiding the listener toward discernment and responsible conduct.