Shloka 21
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
नैर्गुण्याद् ब्रह्म चाप्रोति सगुणत्वान्निवर्तते । गुणप्रचारिणी बुद्धिहुताशन इवेन्धने,जैसे अग्नि सूखे काठमें विचरण करती है, उसी प्रकार बुद्धि भी शब्द, स्पर्श आदि गुणोंमें विचरती रहती है। जब वह उन गुणोंका सम्बन्ध छोड़ देती है, तब निर्गुण होनेके कारण ब्रह्मको प्राप्त होती है और जबतक गुणोंमें आसक्त रहती है, तबतक गुणोंसे सम्बन्धित होनेके कारण ब्रह्मको न पाकर लौट आती है
Bhīṣma uvāca: nairguṇyād brahma cāpnoti saguṇatvān nivartate | guṇapracāriṇī buddhir hutāśana ivendhane ||
ภีษมะกล่าวว่า “เมื่อปัญญาหลุดพ้นจากคุณทั้งปวง ก็เข้าถึงพรหมได้; แต่เมื่อยังเป็นสกุณ—ผูกพันอยู่กับการเล่นของคุณ—ก็ย่อมหวนกลับและไม่ถึงพรหม ดุจไฟที่เคลื่อนไปในฟืนแห้ง ปัญญาก็เที่ยวไปในคุณแห่งผัสสะ เช่นเสียงและสัมผัส ครั้นละความเกี่ยวข้องกับคุณเหล่านั้นแล้ว จึงเป็นนิรคุณและถึงพรหม; ตราบใดยังยึดติดอยู่ ก็ย่อมหวนกลับในแดนแห่งคุณ”
भीष्म उवाच